Odpowiedź na pytanie czym są derywaty może być istotna nie tylko dla profesjonalistów wiążących swoją przyszłość zawodową z giełdą. Im więcej bowiem wiemy o finansach, tym łatwiej jest nam obracać kapitałem, stopniowo doprowadzając do jego wzrostu. Co ciekawe, historia wykorzystania derywatów sięga już wieku XVII – jednakże rozkwit ich popularności przypada na II połowę ubiegłego wieku.

Inna nazwa derywatów to instrumenty pochodne– co pozwala lepiej zobrazować ich funkcję. Zasadniczo mają one podobną formę do papierów wartościowych (choć nie są z nimi tożsame), a ich głównym zadaniem jest potwierdzenie praw osób, które poczyniły pewną inwestycję, do czerpania zysków z rzeczonej transakcji. Konkretna wartość derywatów jest uzależniona od zmiennych podstawowych (inaczej – instrumentów bazowych). Zaliczyć można do nich m.in., takich jak: wysokość indeksu giełdowego, wartość stóp procentowych, kursy akcji etc. Instrumenty pochodne dzielą się dzięki temu na: procentowe, indeksowe, walutowe, oparte na wartości surowców mineralnych etc.

Derywaty różnicowane są w wymiarze ogólnym na dwie grupy – instrumentów symetrycznych oraz niesymetrycznych. Pierwsza z kategorii obejmuje np. odmiennego typu transakcje zamiany, bądź też kontrakty zawierane w trybie terminowym, gdzie obie strony zobowiązują się do  przestrzegania warunków umowyderywaty (czyli np. kupna odpowiedniej ilości obligacji po konkretnym kursie etc.). Natomiast w ramach niesymetrycznych instrumentów transakcje są przeprowadzane w inny sposób. Tutaj tylko jedna ze stron ma obowiązek wobec konkretnej instytucji bądź indywidualnego nabywcy. Warto pamiętać, iż instrumenty pochodne sprowadzają się do transakcji terminowych (a zatem takich, gdzie termin rozliczania jest odroczony w opozycji do kasowych- rozliczanych w trybie natychmiastowym).

Znaczenie derywatów sprowadza się do tego, iż zawierane transakcje mogą mieć bardzo różnorodny charakter – zarówno zabezpieczający środki na rynku finansowym, jak i spekulacyjny.

Dystynktywną cechą jest również brak konieczności inwestowania tak znacznych środków realnych, jak ma to miejsce w przypadku innych instrumentów finansowych – tym samym derywaty przyczyniają się do minimalizacji ryzyka, a przy tym pozwalają na zarobek.